Bommevrij Nieuwpoort: restauratie tussen erfgoed en herbestemming

Erfgoedwaarde en context

Het Bommevrij is één van de weinige gebouwen in Nieuwpoort die de verwoestingen van de Eerste Wereldoorlog heeft doorstaan. Oorspronkelijk ontworpen als bomvrij kruitmagazijn, kenmerkt het zich door massieve baksteenstructuren, tongewelven en een gesloten, defensief karakter. Die robuuste constructie vormt vandaag zowel een kwaliteit als een technische uitdaging bij restauratie en herbestemming.

Opdracht en projectorganisatie

De restauratie gebeurt in opdracht van de Stad Nieuwpoort, die inzet op een culturele herinvulling met ateliers voor de Westhoekacademie en polyvalente tentoonstellingsruimten. Het ontwerp en de restauratievisie liggen in handen van een gespecialiseerd restauratiearchitectenteam (TV-structuur), waarbij de nadruk ligt op maximale behoudswaarde en leesbaarheid van historische bouwfasen. De uitvoering is toevertrouwd aan aannemers met ervaring in erfgoedrestauratie, inclusief gespecialiseerde onderaannemers voor natuursteenherstel, schrijnwerk en dakbedekking.

De ingrepen vertrekken vanuit een klassiek restauratieprincipe: conserveren van origineel materiaal, gecombineerd met reconstructie op basis van historisch onderzoek

© Stad Nieuwpoort / Jan D'Hondt - Atelje D - De ingrepen vertrekken vanuit een klassiek restauratieprincipe: conserveren van origineel materiaal, gecombineerd met reconstructie op basis van historisch onderzoek

Restauratiestrategie: behoud waar mogelijk, herstel waar nodig

De ingrepen vertrekken vanuit een klassiek restauratieprincipe: conserveren van origineel materiaal, gecombineerd met reconstructie op basis van historisch onderzoek. Latere storende toevoegingen worden verwijderd, terwijl verdwenen elementen – zoals rondboogopeningen – worden hersteld. De gevels ondergaan een grondige reiniging (micronevelstralen) en herstelling van voegwerk en metselwerk. Opvallend is de reconstructie van de westgevel, waar dichtgezette openingen opnieuw worden geopend om het oorspronkelijke gevelritme te herstellen.

Schrijnwerk als sleutelelement

Voor de schrijnwerksector is dit project bijzonder relevant. In totaal worden 26 dichtgemetselde raamopeningen opnieuw geopend en voorzien van nieuw houten buitenschrijnwerk. Hierbij wordt gekozen voor een historisch correcte profilering en detaillering, gecombineerd met performante beglazing. Deze aanpak illustreert het spanningsveld tussen erfgoed en energieprestaties: het schrijnwerk moet voldoen aan hedendaagse comforteisen, zonder afbreuk te doen aan de historische uitstraling. Hout blijft hierbij het aangewezen materiaal, zowel om esthetische als bouwfysische redenen.

Dak en structurele ingrepen

Het dak wordt volledig vernieuwd met leien, als duurzame interpretatie van de historische afwerking. Tegelijk worden structurele versterkingen uitgevoerd aan gewelven en draagmuren, noodzakelijk voor de nieuwe publieksfunctie. Parallel worden technieken geïntegreerd: vloerverwarming, elektriciteit, sanitair, lift en waterrecuperatie. De inpassing gebeurt maximaal reversibel en visueel discreet, een essentieel uitgangspunt bij erfgoedprojecten.

Erfgoedintegratie en detailzorg

Bijzonder is de aandacht voor aanwezige relicten: arduinen voederbakken, een decauvillespoor en een historische citerne blijven behouden en zichtbaar geïntegreerd. Dergelijke elementen versterken de authenticiteit en maken het militaire verleden leesbaar voor toekomstige gebruikers.

In de volgende fase volgen de interieurafwerking en de technieken. De oplevering wordt verwacht tussen eind 2026 en begin 2027.