Gerestaureerde Neerhoeve op Schoonselhof krijgt nieuwe invulling

De Neerhoeve, een beschermd monument, werd al rond 1607 gebouwd en onderging doorheen de eeuwen meerdere verbouwingen. Zo was er begin de 20ste eeuw een grootschalige renovatie onder leiding van stadsarchitect Van Averbeke. ​

De dienst begraafplaatsen had lang zijn plek in de Neerhoeve, tot de slechte staat van de gebouwen dat niet meer toeliet. In 2018 gebeurde reeds de afbraak van niet-waardevolle bijgebouwen uit de jaren 60, en werd er een nieuwe stelplaats gerealiseerd voor de opslag van groot materiaal en voertuigen.

Grondige restauratie van 2,5 jaar

In december 2023 startte de huidige restauratiecampagne, met als bouwheer AG Vespa. Vlaanderen investeerde meer dan 1,86 miljoen euro en stad Antwerpen 6,6 miljoen euro. Het behoud van historische elementen stond centraal. Waardevolle onderdelen werden zorgvuldig gerestaureerd en hergebruikt, terwijl andere werden vervangen om het gebouw opnieuw toekomstbestendig te maken. Nieuwe toevoegingen werden op een zachte manier ingepast, met veel respect voor de bestaande structuur en de historische gelaagdheid van het gebouw.

Nieuwe thuis voor dienst begraafplaatsen

De Neerhoeve was oorspronkelijk een hoeve die instond voor het beheer van het domein. Ze krijgt nu een nieuwe invulling waarmee de stad op een eigentijdse manier opnieuw aanknoopt bij die historische functie. Het gebouw zal vanaf september 2026 een heel aantal diensten huisvesten:

• Een twintigtal grafmakers en hun leidinggevenden;
• De doorgroeiploeg, een traject waarin een tiental jongeren groenkennis en praktijkervaring op het domein Schoonselhof opdoet;
• De administratieve werking van de begraafplaatsen, goed voor een tiental medewerkers.
• Vzw Grafzerkje. Deze vereniging onderzoekt funerair erfgoed en ondersteunt de stad met historische expertise, onder meer via opzoekwerk, lezingen, wandelingen, en het televisieprogramma Voor Eeuwig en Altijd.
• Er komen onder andere kantoren, een refter, vergaderruimtes en sanitair.

Ook burgers en begrafenisondernemers zullen er terechtkunnen met al hun vragen en voor de afhandeling van administratie.

Zaal der Herinnering

Een bijzondere plaats binnen de vernieuwde Neerhoeve is weggelegd voor de polyvalente ruimte ‘Zaal der Herinnering’. Deze zaal zal gereserveerd kunnen worden voor funerair gerelateerde publieke activiteiten zoals lezingen over funerair erfgoed, infosessies over bijvoorbeeld testamenten en rouwverzachting, educatieve bezoeken van scholen en herdenkingsceremonies. De zaal kan niet gebruikt worden voor private herdenkingsdiensten of koffietafels.

Neerhoeve Schoonselhof -

Bewust nadenken over afscheid

Binnen de werking van de vernieuwde Neerhoeve zal er ook aandacht gaan naar ‘naburgering’: het bewust nadenken over keuzes rond overlijden, en deze bespreekbaar maken met naasten. Door wensen tijdig vast te leggen, kunnen belangrijke emotionele en financiële beslissingen op een rustiger moment worden genomen, in plaats van pas vlak voor het overlijden zelf.

Met de heropening van de Neerhoeve investeren stad Antwerpen en de Vlaamse overheid niet alleen in erfgoedzorg, maar ook in dienstverlening, educatie en een hedendaagse benadering van herinnering en afscheid. “Het is mooi als eeuwenoud erfgoed zoals de Neerhoeve nieuwe invullingen blijft vinden”, zegt Vlaams minister van Onroerend Erfgoed Ben Weyts. “Het hele Schoonselhof heeft zoveel historische allure. Daar past deze grondig gerestaureerde Neerhoeve prachtig bij. Dit monument wordt voortaan een hele betekenisvolle plaats voor vele Antwerpenaars”. ​

Burgemeester Els van Doesburg: “Het wondermooie Schoonselhof biedt niet alleen een schat aan historische verhalen, maar is ook een prachtige groene parel die we zo breed mogelijk bekend willen maken. Ik ben dan ook heel blij dat de restauratie van de Neerhoeve, de historische vierkantshoeve die bij het kasteel Schoonselhof hoort, afgerond is. De Antwerpenaar draagt het Schoonselhof in het hart. Mede dankzij de premie van Vlaanderen straalt de Neerhoeve vandaag opnieuw als een warme plek van herinnering en ontmoeting.”

Schepen voor groen en begraafplaatsen Ken Casier: "We mogen trots zijn op ons Schoonselhof, het Père-Lachaise van Antwerpen, dat als stadsgeheugen fungeert. De prachtig gerenoveerde Neerhoeve krijgt daar nu een prominente plaats en biedt een belangrijke rol in verwerking, rouw en troost. Niet louter met een blik op degenen van wie we al afscheid moesten nemen, maar ook voor de steeds belangrijker wordende 'naburgering', waarbij mensen al tijdens hun leven bewust nadenken over hun keuzes rond het overlijden. Daarnaast ben ik ook blij dat we in de Neerhoeve de vzw Grafzerkje een vaste uitvalsbasis kunnen bieden, want zij leveren dierbare ondersteuning rond ons funerair erfgoed."

Restauratie volgens regels van de kunst

Tijdens de restauratie van de Neerhoeve stonden authenticiteit, duurzaamheid en kwaliteit voorop:

• Historische elementen van het interieur zijn behouden, zoals de authentieke terrazzovloeren, cement- en terracottategels en natuurstenen tussentrappen. De oude natuurstenen voederbakken werden gerestaureerd en aangepast, om te dienen als wastafel.
• Ook het historische binnen- en buitenschrijnwerk werd zo veel mogelijk behouden en zorgvuldig gerestaureerd. Waar dat niet mogelijk was, werden de gehelen hermaakt naar bestaand model (zoals bijvoorbeeld de guillotineramen in de orangerie).
• De gevel kreeg een grondige reiniging en nieuwe voegen.
• Bij de bestaande houten dakstructuur werd een deel van het eikenhout vervangen of aangevuld. Daarnaast is het dak volledig geïsoleerd en bedekt met nieuwe natuurleien, goed voor ongeveer 1.465 m².
• Het daklicht van de orangerie is vernieuwd en vervangt de oorspronkelijke glazen leien. Zo worden hedendaags comfort en historisch respect met elkaar verbonden.
• 180 meter nieuwe goten zorgen voor een betere afwatering.
• Het materiaal van bestaande verharding is maximaal gerecupereerd: ijsselklinkers kregen een nieuwe plaats in de fietsenstalling en kasseien werden hergebruikt in de binnenkoer.
• In het nieuwe buitenterras van 26 m² werden oude grafzerken verwerkt, een mooi voorbeeld van circulair materiaalverbruik.

AG Vespa werkte samen met Beeck-Hermans architecten voor de uitwerking en opvolging restauratieve luik, terwijl ono architectuur instond voor de nieuwe architecturale ingrepen aan het gebouw. Aannemer Monument-Goedleven voerde de werken uit.

Foto’s © Lucid / AG Vespa