Hangar d’Amour: industrieel erfgoed met een nieuw verhaal
Aan de Oostendse haven, waar de stad en het maritieme landschap elkaar ontmoeten, staat een gebouw dat jarenlang een stille getuige was van het industriële verleden van de kuststad. Hangar n°1, de voormalige Koninklijke Stapelplaats, maakte deel uit van de havenuitbreiding die aan het einde van de negentiende eeuw op gang kwam. Samen met de bijbehorende historische halfportaalkraan vormt de loods een waardevol industrieel erfgoedensemble. Vandaag krijgt deze plek een opvallend nieuw hoofdstuk als Hangar d’Amour.
Raamprostitutie centraliseren
De restauratie en herbestemming van het gebouw werden in 2026 afgerond. Opdrachtgevers zijn de stad Oostende en Golden NN. Voor de erfgoedkundige en technische begeleiding stond B-juxta in, met Sylvie Lamsens, Amelia Persyn en Mathias Vandepitte in het projectteam. Het bureau stelde de beheersplannen en technische uitvoeringsdocumentatie op en volgde de restauratiewerken op. Voor de architecturale uitwerking van de nieuwe bestemming werkte het samen met ZAmpone architectuur.
De nieuwe invulling is bijzonder veelzijdig. Het complex brengt 36 ruimtes voor raamprostitutie samen met kantoren, commerciële activiteiten, horeca en een evenementenruimte. Ook een rooftopbar, microbrouwerij en bokszaal maken deel uit van het programma, al behoren die tot de verdere invulling van de site. De combinatie van functies moet de voormalige havenloods opnieuw tot een levendige plek maken, waar verschillende activiteiten naast elkaar kunnen bestaan.
De maatschappelijke betekenis van de herbestemming is daarbij niet te onderschatten. Door de raamprostitutie te centraliseren, wil Oostende de vroegere versnippering in de wijk Hazegras achter zich laten en de sekswerkers een meer professionele en gecontroleerde werkomgeving bieden. Voor de architectuur ligt de uitdaging vooral in het onderbrengen van die uiteenlopende functies in een historisch gebouw, zonder de oorspronkelijke ruimtelijke kwaliteiten uit te wissen.
Nieuwe functies in historische structuur
Bij de restauratie stond het behoud van de bestaande constructie en het industriële karakter centraal. In plaats van de voormalige opslagplaats grondig te transformeren tot een volledig nieuw gebouw, werd gezocht naar een manier om de nieuwe functies in de historische structuur onder te brengen. De schaal, de openheid en de oorspronkelijke ruimtelijke logica van de loods bleven daarbij belangrijke uitgangspunten.
Dat vraagt bij een herbestemming van deze omvang om een doordachte ruimtelijke organisatie. De verschillende functies moeten niet alleen voldoende autonomie krijgen, maar ook onderling bereikbaar en logisch verbonden zijn. De oplossing werd gevonden in een open binnenstraat die de verschillende niveaus met elkaar verbindt en bezoekers naar een centrale overdekte ruimte leidt. Die vormt het ruimtelijke hart van het complex en kan voor uiteenlopende activiteiten worden ingezet.
De binnenstraat zorgt ervoor dat de verschillende onderdelen niet als afzonderlijke entiteiten naast elkaar functioneren, maar deel uitmaken van één samenhangend geheel. Tegelijk blijft de oorspronkelijke schaal van het gebouw voelbaar. De circulatie wordt zo ook een middel om de architecturale kwaliteiten van de voormalige havenloods opnieuw te beleven.
Natuurlijke lichtinval
Een tweede belangrijke ingreep betreft de natuurlijke lichtinval. Delen van het dak werden plaatselijk geopend om daglicht dieper in het gebouw te laten doordringen. Dat is niet alleen van belang voor de beleving van de binnenruimtes, maar ook voor de leesbaarheid van de oorspronkelijke structuur. De grote volumes en de industriële schaal blijven herkenbaar, terwijl de nieuwe openingen voor een hedendaagse ruimtelijke kwaliteit zorgen.
Ook de verbindingen tussen de verschillende niveaus en de publieke ruimte werden aangepakt. De toegankelijkheid van het gebouw moest immers afgestemd worden op het nieuwe multifunctionele gebruik. Daarbij werd gezocht naar een evenwicht tussen de praktische eisen van een hedendaags complex en het behoud van de bestaande architecturale identiteit.
Een havenkraan die opnieuw beweegt
De herbestemming beperkt zich niet tot de loods zelf. Ook de historische halfportaalkraan, die samen met Hangar n°1 het industriële havenensemble vormt, maakte integraal deel uit van de restauratieopdracht. De kraan heeft een belangrijke industrieel-archeologische waarde en vertelt mee het verhaal van de vroegere havenactiviteiten. De bouwtechnische toestand van de constructie was echter bijzonder slecht. Een grondige restauratie was noodzakelijk, waarbij zowel omvangrijke herstel- als reconstructiewerken nodig waren. De aanpak vroeg om een zorgvuldige afweging tussen het behoud van authentiek materiaal en de technische ingrepen die nodig waren om de constructie opnieuw in goede staat te brengen.
De stalen kraanconstructie werd daarom zorgvuldig gedemonteerd, hersteld en vervolgens opnieuw gemonteerd. Daarbij werd onder meer gebruikgemaakt van traditionele technieken zoals klinkverbindingen. Die keuze is belangrijk: niet alleen het uitzicht van de kraan moest behouden blijven, maar ook de oorspronkelijke constructieve logica en de mechanische werking. Het behoud van die werking vormt een bijzonder aspect van de restauratie. De kraan is immers niet gereduceerd tot een statisch erfgoedobject. Ze kan nog steeds over haar rails worden verplaatst en manueel worden gedraaid. Daarmee blijft een wezenlijk onderdeel van haar oorspronkelijke industriële functie tastbaar aanwezig.
De restauratie toont hoe bij industrieel erfgoed verder moet worden gekeken dan het louter bewaren van de uiterlijke verschijningsvorm. Ook de constructiewijze, de materiaalkeuze en de oorspronkelijke werking dragen bij aan de erfgoedwaarde. Door de kraan opnieuw beweegbaar te maken, blijft een belangrijk stuk technische geschiedenis niet alleen zichtbaar, maar ook ervaarbaar.
Erfgoed als drager van nieuwe stedelijke dynamiek
De herbestemming van Hangar n°1 is meer dan een restauratie van een historisch gebouw. Ze illustreert hoe industrieel erfgoed opnieuw een betekenisvolle rol kan opnemen in een stedelijke omgeving. De voormalige stapelplaats, ooit een functioneel onderdeel van de haveninfrastructuur, wordt vandaag een plek waar werken, ondernemen, cultuur, ontspanning en horeca samenkomen.
De architecturale uitdaging lag daarbij niet in het uitwissen van het verleden, maar in het vinden van voldoende ruimte voor een nieuwe bestemming binnen de bestaande structuur. De open binnenstraat, de centrale overdekte ruimte en de ingrepen in het dak maken het gebouw geschikt voor een hedendaags gebruik, zonder zijn oorspronkelijke industriële karakter te verliezen.
Ook de restauratie van de halfportaalkraan benadrukt die benadering. Loods en kraan blijven samen een herkenbaar ensemble dat verwijst naar de industriële expansie van Oostende aan het einde van de negentiende eeuw.
Foto’s © LUCID / B-Juxta / Zampone / Hangar d’Amour