Baksteen als klimaatmachine en sociale motor: de winnaars van de Brick Award 26

Wat is de Brick Award?

De Brick Award is een internationale, tweejaarlijkse architectuurprijs die sinds 2004 uitzonderlijke baksteenarchitectuur in de kijker zet. Het initiatief werd gelanceerd door Wienerberger, met de bedoeling baksteen en keramische bouwmaterialen niet alleen als traditie, maar vooral als dragers van innovatie, duurzaamheid en architecturale kwaliteit te positioneren. De prijs staat open voor projecten wereldwijd en beperkt zich niet tot één fabrikant: cruciaal is dat baksteen of keramiek een wezenlijke rol speelt in het architectonisch concept, zowel esthetisch als technisch.

De Brick Award werkt met een open inzendingsprocedure. Uit de honderden ingezonden projecten selecteert een internationale, multidisciplinaire jury een shortlist van vijftig realisaties. Die projecten worden beoordeeld op ontwerpkwaliteit, materiaalgebruik, duurzaamheid, contextuele inbedding en sociaal-maatschappelijke relevantie. Binnen die vijftig genomineerden bekroont de jury vervolgens vijf categoriewinnaars én één overkoepelende laureaat die de Grand Prize van de Brick Award ontvangt. Daarnaast wordt een Special Prize toegekend voor een project dat op bijzondere wijze buiten de gangbare categorieën opereert of een exemplarische innovatie toont.

Grand Prize + Sharing public spaces

Winnaar: Đạo Mẫu Temple and Museum, Soc Son, Vietnam – arb architects

De Grand Prize van Brick Award 26 gaat naar Đạo Mẫu Temple and Museum in Soc Son, Vietnam, dat tegelijk winnaar is in de categorie “Sharing public spaces”. Het project ligt in een heuvelachtig landschap net buiten Hanoi en is gewijd aan de Đạo Mẫu‑traditie, een vorm van moedergodinverering diep verankerd in de Vietnamese cultuur. Waar veel religieuze complexen zich terugtrekken achter muren, opent dit tempel‑museum zich als een sequentie van bakstenen kamers, patio’s en paden die de bezoeker langzaam van het profane naar het sacrale leiden.

Architecturaal is de meest opvallende ingreep de gigantische huid van gerecupereerde kleipannen: miljoenen dakpannen uit de regio zijn hergebruikt in een nieuw stapel‑ en verbandpatroon, waardoor een poreuze, tweede topografie rond het complex ontstaat. Die keramische schil functioneert op meerdere niveaus. Fysiek schermt ze zon en regen af en creëert ze een sterk verbeterd microklimaat, cruciaal in het tropische klimaat. Ruimtelijk genereert ze een spel van gefilterd licht, schaduw en zichtlijnen dat de processies en toevallige omzwervingen van bezoekers subtiel stuurt. Cultureel verankert ze het complex stevig in de lokale bouwtraditie, zonder in nostalgie te vervallen: de oude pannen worden op een radicaal nieuwe manier ingezet, waardoor traditie zichtbaar als materiaal, niet als stilistische pastiche, aanwezig is.

Voor de renovatie‑ en herbestemmingspraktijk in Europa is Đạo Mẫu interessant om minstens drie redenen. Ten eerste demonstreert het hoe circulair keramisch materiaalgebruik op grote schaal een nieuwe architecturale taal kan genereren, in plaats van een “correcte” maar visueel generieke duurzaamheidsgestiek. Ten tweede toont het hoe publieke ruimte en religieuze architectuur elkaar kunnen doorkruisen: het complex voelt tegelijk als park, museum en tempel. Ten derde biedt de projectlogica – een doorlopende, tactiele baksteenhuid als klimaatmachine – een inspirerend model voor publieke gebouwen in warme én gematigde klimaten, waar passieve koeling en schaduwarchitectuur een steeds grotere rol spelen.

Feeling at home

Winnaar: Ca na Birgit (Birgit’s Home), Ses Penyes Rotges, Mallorca, Spanje – TEd’A arquitectes

De winnaar in de categorie “Feeling at home” is Ca na Birgit, een vrijstaande woning op de kliffen van Ses Penyes Rotges aan de westkust van Mallorca, ontworpen door TEd’A arquitectes. De site is spectaculair en lastig tegelijk: abrupte hoogteverschillen, harde wind, intens zonlicht en een panoramisch uitzicht dat zich moeilijk laat temmen. In plaats van een villa die als object in het landschap wordt gezet, kiest het ontwerp ervoor de woning als een gearticuleerde baksteenmassa te laten meegroeien met de topografie.

De woning is opgebouwd uit een reeks volumes en wanden in lokale baksteen, die samen een cascade van binnen‑ en buitenruimten vormen. Er zijn geen grote, ononderbroken glasgevels; in plaats daarvan ontstaan patio’s, doorzichten en gefilterde uitzichten. Baksteen is hier letterlijk de dragende ruggengraat én de ruimtelijke scenograaf: massieve muren geven thermische inertie, creëren beschutting tegen wind en zon en vormen de achtergrond voor een leven dat zich tussen interieur en open lucht afspeelt. Openingen zijn diep ingesneden, waardoor schaduw en privacy ontstaan, terwijl zorgvuldig geplaatste ramen en nissen het zicht naar zee en kliffen kaderen.

Wat Ca na Birgit bijzonder relevant maakt voor een specialistisch publiek, is de manier waarop het project omgaat met woonkwaliteit versus iconische ligging. De architectuur weigert het cliché van de “view villa” en zet in op geborgenheid, aanpasbaarheid en alledaagse leefbaarheid. De baksteenstructuur laat toe verschillende zones te definiëren die gedurende de dag en seizoenen anders gebruikt kunnen worden. Dat sluit naadloos aan bij levensloopbestendig wonen: het huis is geen bevroren beeld, maar een robuuste drager voor veranderende woonpatronen. Voor renovatieprojecten in uitdagende sites – heuvels, kust, dicht stedelijk weefsel – biedt de woning een helder voorbeeld van hoe je baksteen kunt inzetten om zowel het klimaat als de intimiteit van het wonen te regelen, zonder architecturale spektakelzucht als uitgangspunt.

Living together

Winnaar: Social Atrium – 54 Dwellings in El Besòs, Barcelona, Spanje – Peris+Toral Arquitectes

De categorie “Living together”, gericht op collectieve woonvormen en stedelijke verdichting, wordt gewonnen door Social Atrium – 54 Dwellings in El Besòs in Barcelona, ontworpen door Peris+Toral Arquitectes. Het project situeert zich in een randstedelijke context waar sociale woningbouw vaak worstelt met anonimiteit, gebrek aan buitenruimte en beperkte budgetten. Social Atrium pakt die uitdagingen aan met een helder architecturaal concept: een compacte baksteenmantel rond een genereus, lichtgevuld atrium dat als collectieve woonkamer voor het gebouw fungeert.

De 54 sociale huurwoningen zijn georganiseerd rond dit centrale atrium, dat niet wordt opgevat als circulatiezone, maar als actieve, gedeelde ruimte. Baksteen is zowel binnen als buiten aanwezig: biomassagebaksteen (met verhoogde massa en specifieke perforatie) zorgt voor een stabiel binnenklimaat en akoestische rust, terwijl de gevels een repetitief maar fijn gedetailleerd raster vormen. De woningen zelf zijn modulair opgezet, met een rationele maatvoering die flexibiliteit en standaardisatie combineert. Binnen die structuur zorgen variaties in metselverband, balkonposities en raamkaders voor een subtiele differentiatie, waardoor bewoners hun woning als eigen plek ervaren in plaats van als deel van een anoniem blok.

Vanuit renovatieperspectief is Social Atrium een krachtige case omdat het toont hoe sociale woningbouw architecturaal kan worden opgewaardeerd zonder luxe‑budgetten. De keuze voor baksteen als massief, duurzaam materiaal geeft het gebouw een lange levensduur en lage onderhoudskosten. Het centrale atrium fungeert als klimaatbuffer, waardoor de energetische prestaties van het geheel verbeteren. Belangrijker nog: de architectuur faciliteert sociale interactie zonder te vervallen in opgelegde “community‑architectuur”. De collectieve ruimte is vanzelfsprekend in het dagelijks gebruik, en de baksteenmaterialiteit verleent haar een zekere ernst en waardigheid die vaak ontbreekt in lichtgewicht, geïsoleerde woningbouwprojecten. Dat maakt het project tot een relevant referentiepunt voor wie in Belgische steden met de vernieuwing van sociale wooncomplexen bezig is.

Working together

Winnaar: Warehouse and Offices for Clase Azul La Hacienda Jalisco, Mexico – ATELIER ARS

In de categorie “Working together” wint Warehouse and Offices for Clase Azul La Hacienda Jalisco, ontworpen door ATELIER ARS. Het project combineert productiehallen, opslag en kantoren voor een premium tequilamerk in de regio Jalisco en positioneert zich bewust als architecturale tegenpool van de generieke “box” die veel hedendaagse industrie kenmerkt. In plaats van lichte staal‑ en sandwichpanelen, kiest het ontwerp voor een monumentale baksteenarchitectuur die de fabriek verankert in het landschap én in de culturele traditie van de regio.

Het complex bestaat uit een reeks volumes rond patio’s en binnenhoven, met diepe arcades en gearticuleerde gevelopbouwen. Baksteen wordt ingezet in dikke muren, grote boogopeningen en zorgvuldig gemetselde patronen die een gespierd spel van licht en schaduw genereren. De kantoren en representatieve ruimtes krijgen een verfijnde uitwerking met ritmische raamopeningen en tactiele oppervlakken, terwijl de productie‑ en opslagzones robuuster zijn maar coherent blijven binnen dezelfde materiaaltaal. Het resultaat is een industriële architectuur die niet verstopt maar toont wat ze is, en toch een bepaalde plechtigheid en waardigheid uitstraalt.

Voor de vakwereld, en zeker voor de renovatie van industriële sites, is dit project relevant omdat het aantoont dat baksteen opnieuw een rol kan spelen als identiteitsdrager in de logistieke en productieomgeving. De massieve schil biedt thermische stabiliteit, beschermt tegen hitte en extreme weersomstandigheden, en bepaalt tegelijk de beleving van werknemers en bezoekers. In herbestemmingsprojecten van bestaande industriële gebouwen – magazijnen, fabrieken, brouwerijen – kan een vergelijkbare strategie worden gebruikt: baksteen en keramiek als consistent, tactiel medium dat nieuwe functies (kantoren, publieksruimten, culturele programma’s) inpast in een robuuste, herkenbare envelope.

Building outside the box

Winnaar: Endless Brick Playground, Hangzhou, China – School of Architecture, China Academy of Art

“Building outside the box”, de experimentele categorie, wordt gewonnen door Endless Brick Playground in Hangzhou, China, ontstaan binnen het vak “Fundamentals of Masonry” aan de School of Architecture van de China Academy of Art. Het project is geen klassiek gebouw, maar een reeks baksteenstructuren – tunnels, muren, nissen, kleine torens – die samen een speels landschap vormen langs een publieke route. Ze zijn ontworpen en gebouwd door eerstejaarsstudenten, met als doel de traditionele baksteen te verkennen als modulair en ruimtelijk medium.

Architecturaal is het project een catalogus van mogelijkheden: door variatie in stapeling, perforatie, vouwen en uitsparingen worden uit dezelfde standaardbaksteen uiteenlopende ruimtelijke ervaringen gecreëerd. Sommige structuren zijn puur in schaal gericht op kinderen, andere bieden zitplekken, uitkijkposten of schaduwvlakken. De architectuur is bewust fragiel en tijdelijk, maar juist daardoor interessant als onderzoekslab. Baksteen treedt hier naar voren als iets tussen steen, paneel en prefab‑module in – een element dat zowel massa als porositeit kan bieden, afhankelijk van hoe het wordt gecombineerd.

Voor ontwerpers die met renovatie, tijdelijke installaties of educatieve projecten bezig zijn, biedt Endless Brick Playground een inspirerende oefening. Het toont dat je met minimale middelen – een stapel standaardstenen en veel denkwerk – een rijk, adaptief ruimtelijk landschap kunt bouwen. Het project opent de deur naar een herwaardering van baksteen in low‑tech, participatieve ontwerpprocessen: denk aan buurtprojecten, tijdelijke interventies op braakliggende terreinen of experimentele speelzones bij scholen. In die context kan de kennis uit dit project rechtstreeks vertaald worden naar de Europese praktijk.

Special Prize

Winnaar: YIMBY – Yes In My BackYard, Kortrijk, België – MAKER architecten

De allereerste Special Prize van Brick Award 26 gaat naar YIMBY (Yes In My BackYard) in Kortrijk, ontworpen door MAKER architecten. Het project is een inbreidingsontwikkeling met 54 sociale woningen op een achterliggende site in een bestaande woonbuurt. Waar klassieke verdichting vaak vertrekt van grote, zichtbare ingrepen, kiest YIMBY voor een fijnmazige benadering: het bouwt een nieuw micro‑stedelijk weefsel in de “achterkant” van de stad, tussen bestaande tuinen, achtergevels en ontsluitingspaden.

Baksteen is hier het bindmiddel tussen oud en nieuw. De volumes zijn zorgvuldig geproportioneerd en verschuiven ten opzichte van elkaar om zichtlijnen, lichttoetreding en privacy in balans te brengen. Gevels zijn rustig, met een consistent metselverband en een beperkte maar zorgvuldig gekozen materialiteit, waardoor het project vanzelfsprekend in het bestaande weefsel landt. Binnenin bieden de woningen compacte, efficiënt ingedeelde plattegronden met aandacht voor licht, lucht en zicht op collectieve buitenruimtes. Circulair materiaalgebruik en energieprestaties zijn mee verankerd in de ontwerplogica, zonder zich als esthetische gimmick op te dringen.

Meer info over dit project vindt u op de websites van het VAi en MAKER Architecten.