AI in de architectuur: ACE deelt Goede Praktijken uit heel Europa

Het eigen AI-programma van de ACE

De eigen bijdrage van de ACE aan deze discussie is ‘A.I.: Architects for Innovative Research’, ontwikkeld met steun van het programma ‘Creative Europe’ van de Europese Unie. Het onderzoek verkent hoe AI en digitale technologieën architectonisch ontwerp, onderwijs en stedenbouw kunnen beïnvloeden, en brengt innovatief onderzoek uit heel Europa samen, waaronder:

• Hoe digitale hulpmiddelen visueel denken en creativiteit beïnvloeden;
• Hoe AI jongeren kan betrekken bij het vormgeven van hun steden;
• Hoe digitale ontwerptools en computermodellen duurzame stedenbouw kunnen ondersteunen.

Het programma ging van start met de ACE-conferentie ‘Architects for Innovation’, waar deskundigen bijeenkwamen om het creatieve potentieel van AI te bespreken — evenals de ethische, juridische en professionele implicaties ervan.

Goede praktijken van lid-organisaties

Na deze inleiding op het eigen AI-programma kijkt ACE naar hoe ACE-lid-organisaties in heel Europa architecten helpen om kunstmatige intelligentie op verantwoorde wijze te begrijpen, te gebruiken en vorm te geven. In plaats van te wachten tot er één Europese norm ontstaat, hebben nationale en regionale beroepsorganisaties zelf het initiatief genomen: ze publiceren onderzoek, stellen praktische richtlijnen op en formuleren ethische kaders die zijn afgestemd op hun eigen regelgevingscontext en de dagelijkse praktijk. Samen bieden deze vijf initiatieven een representatief beeld van hoe het beroep hierop reageert — van ethiek en regelgeving tot onderzoek en visie.

Frankrijk — CNOA: Kansen en beroepsethiek

De Conseil National de l’Ordre des Architectes (CNOA) heeft een rapport gepubliceerd waarin de kansen die AI biedt, worden gekoppeld aan de professionele en ethische verantwoordelijkheden van architecten. Onder de titel ‘L’IA et les architectes : concilier opportunités et déontologie’ bevat het rapport praktische aanbevelingen over transparantie, verantwoordelijkheid, vertrouwelijkheid, intellectueel eigendom en de plicht van de architect om zijn opdrachtgevers te adviseren — waardoor het gesprek over AI stevig wordt verankerd in de bestaande ethische code van het beroep.

Verenigd Koninkrijk — RIBA: het meten van AI-toepassing

Het Royal Institute of British Architects (RIBA) hanteert een empirische benadering met zijn jaarlijkse RIBA AI-rapport, waarin wordt bijgehouden hoe architectenbureaus daadwerkelijk AI-tools toepassen, welke impact dit heeft op ontwerp- en bedrijfsprocessen, en welke vaardigheden architecten nodig hebben om concurrerend te blijven naarmate de technologie zich verder ontwikkelt. Door het onderzoek jaarlijks te herhalen, bouwt RIBA een langetermijnbeeld op van de transformatie van het beroep in plaats van een eenmalige momentopname.

Duitsland — BAK: Praktische AI-kennis opbouwen

De Bundesarchitektenkammer (BAK) heeft gekozen voor een dynamische bron in plaats van een statische publicatie. Haar gids, 10+ vragen en antwoorden over AI, wordt regelmatig bijgewerkt om in te gaan op AI-toepassingen, werkprocessen, kansen, risico’s, auteursrecht en professionele verantwoordelijkheid — een opzet die is bedoeld om gelijke tred te houden met een snel evoluerende technologie en om antwoord te geven op de praktische vragen die architecten daadwerkelijk stellen.

Oostenrijk — Arch+Ing: Regelgeving omzetten in de praktijk

Nu de EU-AI-wet het regelgevingslandschap vormgeeft, heeft de Oostenrijkse beroepsorganisatie Arch+Ing de AI-gids voor civiel ingenieurs gepubliceerd, met richtlijnen over AI-geletterdheid, risicobeoordeling, interne AI-registers en beleid voor verantwoord gebruik voor professionele bureaus. De gids vertaalt een complex stuk EU-wetgeving naar concrete stappen die bureaus van elke omvang kunnen implementeren.

Noorwegen — Arkitektbedriftene: Een mensgerichte visie definiëren

Waar andere lidorganisaties zich hebben gericht op richtlijnen en naleving, heeft de Noorse vereniging Arkitektbedriftene ervoor gekozen om een visie te formuleren. Haar manifest, ‘Reclaiming Architecture: A Manifesto in the Age of AI’, roept op om AI in de architectuur mensgericht, transparant en milieuvriendelijk te houden — waarbij menselijk oordeel, gegevenssoevereiniteit en kritische AI-geletterdheid worden gepromoot als onmisbare pijlers voor het beroep.

Verschillende benaderingen, gedeelde principes

Als je ze naast elkaar leest, nemen deze initiatieven opvallend verschillende vormen aan — een deontologisch rapport, een jaarlijkse enquête, een dynamische vraag-en-antwoordrubriek, een regelgevingsgids, een manifest. Toch komen ze uit op dezelfde onderliggende principes:

• Menselijke creativiteit blijft centraal staan in het architectenvak;
• Professionele verantwoordelijkheid kan niet worden gedelegeerd aan een hulpmiddel;
• Transparantie naar opdrachtgevers en het publiek is essentieel;
• Architectonische kwaliteit mag niet in het gedrang komen bij het streven naar efficiëntie;
• Verantwoorde innovatie moet bepalend zijn voor de manier waarop het beroep nieuwe technologie omarmt.

Deze overeenstemming, tot stand gekomen door organisaties die onafhankelijk van elkaar in verschillende regelgevende en culturele contexten werken, duidt op een gedeeld professioneel instinct over wat het belangrijkst is nu AI steeds meer deel uitmaakt van de dagelijkse praktijk.

Bronnen

• ACE — A.I.: Architects for Innovative Research
• CNOA (France) — L’IA et les architectes : concilier opportunités et déontologie
• RIBA (United Kingdom) — RIBA AI Report
• BAK (Germany) — 10+ Questions and Answers on AI
• Arkitektbedriftene (Norway) — Reclaiming Architecture: A Manifesto in the Age of AI
• European Commission — Call for evidence: AI Strategy for the Cultural and Creative Sector