Restauratie van de Sint-Remigiuskerk in Wambeek

De restauratie wordt financieel mogelijk gemaakt dankzij een aanzienlijke erfgoedpremie van de Vlaamse overheid. Vlaams minister van Onroerend Erfgoed Ben Weyts maakte ongeveer 780.000 euro vrij voor het project. Daarmee wordt het grootste deel van de totale investering van circa 993.000 euro gedragen door Vlaanderen, terwijl de resterende middelen door de lokale kerkfabriek worden voorzien.

Voor de renovatiesector is het project interessant omdat het exemplarisch is voor de uitdagingen die vandaag bij kerkrenovaties optreden. Het gaat niet enkel om het herstellen van historische materialen, maar ook om het integreren van hedendaagse technieken in een monumentaal gebouw waarvan de constructie en bouwfysica fundamenteel verschillen van die van moderne gebouwen.

Vochtproblemen

De restauratieplannen zijn gebaseerd op een voorafgaande technische analyse van de gebouwschil en de constructieve toestand. Uit die diagnose bleek vooral het koorvolume kwetsbaar voor vochtproblemen. Plaatselijke slijtage van de dakbedekking en van aansluitingen rond goten en loodslabben heeft in de loop der jaren geleid tot waterinfiltratie in de onderliggende structuur. Dat vocht heeft zich niet alleen gemanifesteerd in beschadigde pleisterlagen en verkleuringen, maar ook in zoutuitbloeiingen en lokale aantasting van houten elementen in de dakconstructie. Dergelijke problemen komen vaak voor bij historische kerken omdat de combinatie van grote dakoppervlakken en complexe aansluitingen gevoelig is voor veroudering van materialen.

Naast de gebouwschil vormt ook het binnenklimaat een aandachtspunt. De bestaande verwarmingsinstallatie is technisch verouderd en veroorzaakt relatief grote temperatuurschommelingen in het interieur. Voor historische gebouwen kan dat problematisch zijn, omdat snelle veranderingen in temperatuur en relatieve vochtigheid spanningen veroorzaken in hout, verf- en pleisterlagen. Daarbij komt dat kerken door hun grote volume en beperkte isolatiecapaciteit moeilijk te verwarmen zijn met klassieke systemen. Traditionele luchtverwarming leidt vaak tot aanzienlijke energieverliezen en een ongelijkmatige warmteverdeling.

De restauratieplannen zijn gebaseerd op een voorafgaande technische analyse van de gebouwschil en de constructieve toestand

Onroerend Erfgoed - De restauratieplannen zijn gebaseerd op een voorafgaande technische analyse van de gebouwschil en de constructieve toestand

Restauratiestrategie

De geplande restauratie vertrekt vanuit het principe van maximaal behoud van historische materialen. In plaats van volledige vervanging wordt gekozen voor gerichte herstelmaatregelen, waarbij enkel aangetaste onderdelen worden vernieuwd en intacte elementen behouden blijven. De eerste fase van het project richt zich op de dakstructuren en het koor. Beschadigde onderdelen van de houten spanten zullen worden hersteld of plaatselijk vervangen, terwijl de dakbedekking en de waterafvoer worden vernieuwd om toekomstige infiltraties te voorkomen. Tegelijk worden de aansluitingen rond goten en loodslabben verbeterd, een cruciale ingreep voor de duurzaamheid van het gebouw.

Binnenin wordt het koor opnieuw afgewerkt met aandacht voor de bestaande pleisterlagen en schilderingen. Restauratoren zullen beschadigde zones reinigen en consolideren, zodat het historische interieur opnieuw tot zijn recht komt zonder dat de oorspronkelijke afwerking verloren gaat.

Een belangrijk onderdeel van de renovatie is de vervanging van de verwarmingsinstallatie. In plaats van een systeem dat het volledige volume van de kerk opwarmt, wordt onderzocht hoe meer gerichte en energiezuinige oplossingen kunnen worden toegepast. In hedendaagse kerkrestauraties wordt steeds vaker gekozen voor stralingssystemen of zoneverwarming, omdat die minder energie verbruiken en tegelijk een stabieler binnenklimaat creëren.

Bouwfysica en energie

Hoewel monumentale kerken zelden volledig energetisch kunnen worden gerenoveerd, biedt een restauratieproject wel kansen om het energiegebruik te verbeteren. De uitdaging bestaat erin maatregelen te nemen die het comfort verhogen zonder de historische structuur van het gebouw aan te tasten. In Wambeek ligt de nadruk daarom op een betere controle van het binnenklimaat en op het beperken van warmteverliezen via het dak. Door de dakstructuur te herstellen en de verwarmingsinstallatie te moderniseren, kan het energieverbruik aanzienlijk worden gereduceerd, terwijl de temperatuurschommelingen in het interieur worden beperkt.

In erfgoedcontext wordt daarbij vaak gekozen voor zogenaamde ‘reversibele’ ingrepen. Dat betekent dat nieuwe technische installaties zo worden geplaatst dat ze later opnieuw verwijderd of aangepast kunnen worden zonder schade aan het historische gebouw.

De restauratie van de Sint-Remigiuskerk illustreert hoe complex hedendaagse kerkrenovaties zijn geworden. Waar restauratie vroeger vooral gericht was op het esthetisch herstellen van historische elementen, ligt de nadruk vandaag steeds meer op een integrale benadering waarin constructieve stabiliteit, bouwfysica, technieken en energiebeheer samenkomen.