15de-eeuws klooster van Lo-Reninge krijgt grondige restauratie

Het klooster heeft een 15de-eeuwse kern en werd gesticht in 1492. Het complex groeide in verschillende bouwfasen: omstreeks 1550 kwam er aan de westzijde een uitbreiding, rond 1560 werd de traptoren gebouwd en in 1654-1655 volgde een aanzienlijke uitbreiding met onder meer een brouwerij, hoeve en school. In de 18de eeuw werd nog een vleugel van vier traveeën toegevoegd. De Eerste Wereldoorlog liet diepe sporen na: tijdens de Duitse beschietingen van Lo werd het klooster zwaar beschadigd. De wederopbouw vond plaats tussen 1922 en 1926 onder leiding van de Oostendse architecten Charles Pil en Henri Carbon.

Specifieke erfgoedvoorwaarden

Het complex is beschermd als monument en bevindt zich binnen de beschermde historische stadskern van Lo. Elke ingreep is daardoor gebonden aan specifieke erfgoedvoorwaarden. Architectonisch vormt het geheel een representatief voorbeeld van de regionale Vlaamse renaissancestijl, met onder meer verankerde gele baksteen, leien zadeldaken, geprofileerde schoorstenen en een gevarieerd geheel van historische kozijn- en raamtypes. De voormalige kloosterkapel heeft een oudere, laatgotische bouwkarakteristiek, met spitsbogige tweelichten en laatgotisch maaswerk.

Sinds 2007 is de stad eigenaar van het pand. Vanaf 2012 werd het kloostercomplex, samen met een nieuwbouwvleugel van noA-architecten die als publieke onthaalruimte fungeert, ingezet als administratief centrum.

Eerst de schil, dan de rest

Voor de restauratiecampagne van 2024-2026 koos architect Dries Vanhove voor een klassieke maar doeltreffende volgorde: eerst de buitenschil aanpakken en waterinfiltratie uitsluiten, om vervolgens de verdere interieurwerken uit te voeren. Die aanpak is technisch logisch bij een historisch gebouw waarvan de dakbedekking het einde van haar levensduur had bereikt. Zolang de gebouwschil onvoldoende bescherming biedt tegen weer en wind, blijven ook ingrepen aan het interieur kwetsbaar.

De leibedekking dateerde uit de periode van de wederopbouw na de Eerste Wereldoorlog en was technisch sterk verouderd. De dakbedekking werd daarom vernieuwd, samen met de bijhorende zinken elementen en aansluitingen. Daarbij bleef de historische dakvorm behouden, met onder meer de karakteristieke dakkapellen. De restauratie vertrok dus niet vanuit een hedendaagse herinterpretatie, maar vanuit het behoud en technisch herstel van de bestaande erfgoedkarakteristieken.

Neveneffect bij restauraties

Ook de historische ramen werden aangepakt. Afhankelijk van hun toestand werden raamconstructies gerestaureerd of vervangen, met aandacht voor het behoud van de historische profilering en de bestaande glasindeling. Op die manier kon de technische kwaliteit van het buitenschrijnwerk worden verbeterd zonder het karakteristieke gevelbeeld wezenlijk te wijzigen.

De raamwerken uitnemen en vernieuwen had bovendien gevolgen voor de aansluitende binnenafwerking. Pleister- en schilderwerken moesten plaatselijk worden hersteld en opnieuw worden afgewerkt. "De vervanging en de restauratie konden niet zonder het uitnemen van de ramen, waardoor in alle andere binnenruimtes van het klooster ook pleister- en schilderwerken nodig waren", aldus architect Vanhove in Het Nieuwsblad.

Een ingreep aan historische raamconstructies blijft daardoor zelden beperkt tot het schrijnwerk zelf. De aansluiting tussen raam, gevel en binnenafwerking maakt dat ook omliggende pleister- en schilderlagen mee in de restauratie moeten worden opgenomen. Wat aanvankelijk vooral een ingreep aan de buitenschil was, kreeg daardoor ook een duidelijke weerslag op het interieur.

Toeristische dienst

De noodzakelijke interieurwerken werden tegelijk benut om enkele functionele tekorten weg te werken. Een aantal ruimtes op de eerste verdieping was tot dan niet gerenoveerd of nauwelijks in gebruik. Ze werden ingericht als gemeenteraadszaal met bar, die ook dienst kan doen als personeelsrefter en receptieruimte.

Door de verhuis van de raadszaal kwam de voormalige kloosterkapel vrij voor een nieuwe publieke functie. Ze werd ingericht als toeristische dienst. Om daarvoor een afzonderlijke toegang vanaf het marktplein te creëren, werd een historische, maar dichtgemetselde deuropening opnieuw geopend en voorzien van een nieuwe houten deur.

Bijkomende toegankelijkheidseisen

Ook binnen de kapel werd gezocht naar een evenwicht tussen hedendaags gebruik en erfgoedbehoud. Een glazen tochtsas zorgt voor een betere scheiding tussen de hoge kapelruimte en de buitenomgeving, zonder de historische ruimtelijke beleving onnodig te verstoren. De laatgotische architectuur van de kapel bleef daarbij het uitgangspunt.

De nieuwe functies brachten ook bijkomende toegankelijkheidseisen met zich mee. Het kloostergedeelte werd daarom voorzien van verticale ontsluiting voor personen met beperkte mobiliteit, waarbij de nieuwe voorzieningen zo zorgvuldig mogelijk in het bestaande monument werden ingepast.

Werken in bewoonde staat

Een vaak onderschat aspect van restauratie aan een operationeel overheidsgebouw is de organisatorische impact op de gebruikers. Het kloostergedeelte bleef tijdens de werken in gebruik als bestuurscentrum. Dat vergde volgens burgemeester Lieve Castryck (Dynamisch) de nodige flexibiliteit van het administratief personeel en leidde tot een gefaseerde verhuis, afgestemd op de bouwvolgorde per vleugel.

De aanpak illustreert daarmee een steeds belangrijker uitgangspunt bij renovatie en restauratie van publieke gebouwen: de technische ingrepen moeten niet alleen bouwkundig en erfgoedmatig haalbaar zijn, maar ook uitvoerbaar blijven terwijl de bestaande functies zo lang mogelijk doorgaan.

Budget en subsidiëring

De restauratie van het kloostergedeelte kostte ongeveer 2,37 miljoen euro. Daarvan werd 350.000 euro gedekt door een subsidie van het Vlaamse Agentschap Onroerend Erfgoed.

Het kloosterdossier stond bovendien niet op zichzelf. Lo-Reninge rondde in 2026 verschillende erfgoedprojecten af. Eerder dat jaar werd ook de Westpoort, de laatst overgebleven van de vier oorspronkelijke stadspoorten, gerestaureerd. Die ingreep vertegenwoordigde een investering van ongeveer 198.000 euro, waarvan 71.000 euro afkomstig was van Onroerend Erfgoed. Ook aan de buitenzijde van de Sint-Pieterskerk werden restauratiewerken uitgevoerd.

Met de restauratie van het klooster krijgt een belangrijk historisch onderdeel van de stadskern van Lo-Reninge opnieuw een technisch toekomstperspectief. De combinatie van herstel van de gebouwschil, restauratie van historische elementen en een actualisering van de publieke functies maakt het monument opnieuw geschikt voor langdurig gebruik als administratief en toeristisch centrum.