Nieuw sponslabel moet tonen welke steden en gemeenten klaar zijn voor extremer weer

Geen groen ideaal, wel pure basisinfrastructuur

“Wie vandaag nog altijd inzet op snelle afvoer van regenwater, organiseert de kwetsbaarheid van morgen,” zegt Wendy Francken, directeur van VLARIO. “Water slim vasthouden bepaalt steeds meer of buurten overeind blijven bij piekregen, hitte en droogte. Gemeenten en steden die daar nu niet op inzetten, zullen later duurder betalen.”

Om het sponslabel te halen, moeten lokale besturen aantonen dat ze systematisch kiezen voor ontharding, infiltratie, buffering en slim ruimtegebruik. Dat betekent concreet: minder verharde pleinen en parkings, meer open bodem, infiltratiezones, hergebruik van regenwater, ruimte voor natte natuur en projecten die water niet wegduwen maar vasthouden. Want elke extra verharde vierkante meter vergroot de druk op riolen, verhoogt overstromingsrisico’s en verkleint de natuurlijke waterbuffer. “Via de Blue Deal maken we van water vasthouden een structurele keuze”, zegt Vlaams minister Jo Brouns. “Wie vandaag onthardt en infiltreert, investeert rechtstreeks in veiligheid, leefbaarheid en economische weerbaarheid.”

Volgens Lander Wantens, Natuurpunt Beheer, wordt natuur daarbij vaak nog onderschat: “Open ruimte en natte natuur doet meer voor waterveiligheid dan klassieke infrastructuur alleen. Waar natuur ruimte krijgt, krijgt water opnieuw tijd – en precies dat ontbreekt vandaag op veel plaatsen. Met het nieuwe sponslabel willen we de kracht van natuurlijke oplossingen op een positieve manier in de kijker zetten.”

Waarom dit burgers en ondernemers rechtstreeks raakt

Voor burgers betekent het in de eerste plaats meer gemoedsrust: minder kans op water in kelders of woningen bij hevige regen, en tegelijk minder hitte in versteende buurten tijdens warme periodes. Doordat water lokaal wordt vastgehouden en geïnfiltreerd, neemt ook de druk op drinkwaterreserves af. Het resultaat: een omgeving die beter bestand is tegen extremen – of het nu stortregens zijn of lange droge periodes. Voor ondernemers vertaalt zich dat in meer continuïteit en minder risico. Minder wateroverlast betekent minder schade op bedrijventerreinen en minder verstoringen in de dagelijkse werking. Tegelijk zorgt een robuuster watersysteem voor meer zekerheid in droge periodes, terwijl ook de druk op afvoer- en rioleringsinfrastructuur afneemt.

Feiten en cijfers

• 15,7% van Vlaanderen is vandaag verhard: goed voor 213.680 hectare beton, asfalt en daken.
• In tien jaar kwam er 21.110 hectare verharding bij: ongeveer 30.000 voetbalvelden extra harde bodem.
• 2024 was het natste jaar ooit gemeten, met 1.199 mm neerslag.
• Vlaanderen behoort tegelijk tot de regio’s met de laagste waterbeschikbaarheid per inwoner van Europa.
• Via de Blue Deal werd al meer dan 500 miljoen euro geïnvesteerd in waterweerbaarheid.
• Intussen werd 5.000 hectare natte natuur ingericht om water langer vast te houden.
• Sponsen werken (CurieuzeNeuzen): grootschalig Vlaams onderzoek (± 5.000 meetpunten) toont dat groen en water de temperatuur meetbaar verlagen: tot 4°C koeler overdag, ± 2,9°C ’s nachts, nog ± 2,4°C koeler op 100 m afstand en voelbaar tot 1–2 km, met extra winst op kleine schaal (bv. tot 3°C door minder maaien en ± 1°C door bomen in tuinen).

Het sponslabel maakt dus zichtbaar welke gemeenten vandaag al bouwen aan lagere risico’s morgen. De eerste uitreiking volgt in 2027.

Wie vandaag onthardt en infiltreert, investeert rechtstreeks in veiligheid, leefbaarheid en economische weerbaarheid

Levende stadsspons in actie

De lancering van het sponslabel vond plaats in Wolvenberg in Berchem (Antwerpen): een levende stadsspons in actie. Wolvenberg (Antwerpen, Berchem) is een schoolvoorbeeld van een sponslandschap: een plek waar regenwater niet wordt weggejaagd via riolen, maar bewust wordt opgevangen, vertraagd, gezuiverd en in de bodem laat infiltreren. Wat je ziet als natuurreservaat, is in realiteit een slim systeem dat water vasthoudt wanneer er te veel is, en het beschikbaar maakt wanneer het schaars wordt. Harde cijfers laten meteen de positieve impact zien:

• 3,8 hectare verhard oppervlak (o.a. Singel) afgekoppeld van riolering
• Duizenden m³ regenwater/jaar lokaal geïnfiltreerd i.p.v. afgevoerd
• Structurele verlaging van piekdruk op riolen in Oud-Berchem
• Grondwateraanvulling in een sterk verstedelijkt gebied
• Koelend effect tot ± 2 km dankzij stedelijke natuur

Wat levert het op?

• Minder overstromingen
• Meer waterzekerheid
• Koelere stad: Op 450 meter van de Wolvenberg bleek het op piekmomenten 4,7 graden minder warm dan in het centrum van Antwerpen, zo bleek uit het CurieuzeNeuzen-onderzoek.
• Meer biodiversiteit

Meer info

Het label Sponsgemeente is een samenwerking tussen VLARIO en Natuurpunt vzw. Alle info vind je op www.sponsgemeente.be.