Noorderpershuis krijgt zijn historische daken terug

Het Noorderpershuis werd ontworpen door stadsarchitect Gustave Royers en was oorspronkelijk een hydraulische krachtcentrale voor de Antwerpse haven. Met behulp van stoomkracht werd er water onder hoge druk door een kilometerslang leidingnet gepompt. Die hydraulische energie werd gebruikt om onder meer havenkranen, bruggen en sluisdeuren aan te drijven. Daarmee vervulde het Noorderpershuis een cruciale technische functie in de ontwikkeling van de haven. Het gebouw vormde daarbij de noordelijke tegenhanger van het Zuiderpershuis, dat de installaties aan de Zuiderdokken en de Scheldekaaien bediende.Doorheen de jaren veranderde de functie van het complex. Na zijn oorspronkelijke industriële gebruik kreeg het Noorderpershuis een tweede leven als havengebouw. Vanaf 2000 was er tijdelijk het communicatie- en projectbureau Eilandje gevestigd, dat mee instond voor de transformatie van het oude havengebied. In september 2016 werd AG Vespa eigenaar van de site. De vastgoedorganisatie wil het eigen patrimonium optimaliseren door het complex te renoveren en restaureren en het vervolgens een nieuwe bestemming te geven.

Respect voor de historische opbouw

De eerste belangrijke onderhoudswerken vonden al eerder plaats. Zo werd de buitenschil van de loods in 2017 aangepakt. Het dak werd vernieuwd, de gevels hersteld en het metaalwerk en de ramen kregen een schilderbeurt. Ook werd een nieuwe buitendeur geplaatst. De ingrepen maakten het mogelijk om de loods opnieuw te verhuren. Sinds het najaar van 2017 is er de Antwerpse Brouw Compagnie gevestigd, die er haar stadsbrouwerij uitbaat.

Nu verschuift de aandacht naar de historische daken van de meest waardevolle delen van het complex. Het gaat om de voorbouw aan de Kattendijkdok-Oostkaai, de machinezaal uit 1877 en, aan de zijde van de Indiëstraat, de accumulatortoren en de machinezaal uit 1914. De restauratiewerken zijn voorzien tot het najaar van 2027.

De aanpak vertrekt vanuit het behoud van zoveel mogelijk historische elementen. De houten en metalen dakstructuren worden eerst gereinigd en vervolgens gerestaureerd. Waar nodig worden onderdelen hersteld, terwijl de historische constructie als uitgangspunt behouden blijft. De dakbedekking wordt vernieuwd en uitgevoerd in zink, afgestemd op de historische context van het gebouw.

De aanpak vertrekt vanuit het behoud van zoveel mogelijk historische elementen.

AG Vespa - Bart Gosselin - De aanpak vertrekt vanuit het behoud van zoveel mogelijk historische elementen.

Verder dan louter waterdicht

Ook de detaillering krijgt bijzondere aandacht. Het buitenschrijnwerk van de daklantaarns en de kroonlijsten wordt vernieuwd volgens het oorspronkelijke model. Daarmee gaat de restauratie verder dan het louter waterdicht maken van de daken: ook de beeldbepalende onderdelen van de historische dakarchitectuur worden opnieuw afgestemd op de oorspronkelijke toestand.

Naast de daken wordt ook het bovendakse gedeelte van de gevels gereinigd en gerestaureerd. Instabiele delen van het metselwerk worden plaatselijk afgebroken en opnieuw opgemetseld. Zo wordt niet alleen de dakconstructie zelf aangepakt, maar ook de aansluiting tussen dak en gevel, een cruciale zone voor de verdere instandhouding van het monument.

Noorderpershuis historische foto (genomen tussen 1892 en 1914)

Beeldbank Haven van Antwerpen - Noorderpershuis historische foto (genomen tussen 1892 en 1914)

Aandacht voor zwam en schimmels

De restauratie beperkt zich niet tot de zichtbare historische elementen. Op de plaats van het voormalige atelier worden niet-oorspronkelijke bouwvolumes afgebroken in het kader van de bestrijding van zwam en schimmels. Daarmee wil AG Vespa verdere aantasting van het gebouwencomplex voorkomen. De ingreep illustreert tegelijk dat restauratie van industrieel erfgoed niet alleen draait om het herstellen van historische architectuur, maar ook om het aanpakken van technische en bouwfysische problemen die de instandhouding ervan bedreigen.

De werfinrichting blijft relatief beperkt. De werkzaamheden concentreren zich aan de gevelzijden langs de Kattendijkdok-Oostkaai en de Indiëstraat. De Velo-stalling in de Indiëstraat wordt tijdens de werken tijdelijk buiten gebruik gesteld, terwijl de Antwerpse Brouw Compagnie op de site bereikbaar en operationeel blijft.

De restauratie van de daken staat niet op zichzelf

AG Vespa - Bart Gosselin - De restauratie van de daken staat niet op zichzelf

Van industriële krachtcentrale naar nieuwe bestemming

De restauratie van de daken staat niet op zichzelf. AG Vespa werkt aan een ruimer traject voor de herbestemming van het Noorderpershuis. Daarbij vormt de historische identiteit van het gebouwencomplex een belangrijk uitgangspunt. Als beschermd monument moeten toekomstige ingrepen rekening houden met de aanwezige erfgoedwaarden, terwijl tegelijk wordt gezocht naar een bestemming die het complex opnieuw een actieve rol kan geven.

Op termijn moet de site dan ook verder worden gerestaureerd en ontwikkeld voor een nieuwe, publieksgerichte bestemming. De ambitie is om het monument niet te bewaren als een statisch overblijfsel van het industriële verleden, maar het opnieuw een betekenisvolle plaats te geven binnen het Eilandje.

De dakrestauratie is daarin een essentiële eerste stap. Door de historische dakstructuren, dakbedekking, daklantaarns, kroonlijsten en aansluitende geveldelen zorgvuldig aan te pakken, wordt de buitenschil opnieuw technisch en architecturaal op punt gesteld. Tegelijk wordt de weg vrijgemaakt voor de verdere ontwikkeling van het complex.

Zo krijgt het Noorderpershuis opnieuw de kans om een brug te slaan tussen verleden en toekomst. Wat ooit een technisch hart van de Antwerpse haven was, wordt stap voor stap klaargemaakt voor een nieuwe rol binnen het Eilandje, zonder daarbij zijn industriële karakter en historische betekenis uit het oog te verliezen.