Een ontwerp voor duurzame renovatie van historische metselwoningen in Warschau

Net als veel andere landen staat Polen voor een grote renovatieopgave van woningen. Hierbij gaat het onder meer om metselwerkwoningen die zijn gebouwd in de jaren 20 en 30 van de vorige eeuw. Deze zijn met name in grote steden als Warschau te vinden. Renovatie is volgens Jan Zawadzki om meerdere redenen noodzakelijk. “De gebouwen zijn in de afgelopen eeuw niet tot nauwelijks onderhouden. In de tussentijd is er wel schade ontstaan aan de constructies en gevels. Daarnaast zijn de woningen slecht geïsoleerd, waardoor veel energie nodig is voor verwarming en risico’s ontstaan voor de gezondheid van bewoners door bijvoorbeeld schimmelgroei.”

Verwaarloosde woningen

Jan koos ervoor om voor zijn afstudeerproject een casestudie te doen naar de Grochowska straat in Warschau, nabij de plek waar hij opgroeide. “Als kind kwam ik niet graag in die straat, ik voelde me er altijd erg onveilig. Verwaarloosde woningen zien er niet heel uitnodigend uit. Ook woonden er veel gezinnen die het moeilijk hadden. Mijn beeld was dus niet heel positief. Een van de eerste dingen die ik voor het project heb gedaan, was praten met mensen die daar wonen en experts die de wijk goed kennen. Hoe is het leven daar, hoe ervaren ze de straat en hun woning, welke voorzieningen zijn er wel en niet? Daarnaast heb ik plattegronden bekeken en binnen en buiten het complex de nodige foto’s genomen.”

Renovatie met biobased en circulaire materialen levert een enorme CO2-besparing en daarmee grote milieuwinst op

Jan Zawadzki - Renovatie met biobased en circulaire materialen levert een enorme CO2-besparing en daarmee grote milieuwinst op

Biobased en circulaire materialen

Deze input gebruikte Jan voor het tweede deel van zijn onderzoek: het ontwikkelen van een milieuvriendelijke renovatiemethode. “Hierbij heb ik me gericht op biobased en circulaire materialen. Renovatie met dit soort materialen levert enorme CO2-besparing en daarmee grote milieuwinst op. Helemaal wanneer je dit doet op grote schaal. Hout is bijvoorbeeld een duurzaam alternatief voor staal in constructies en stro en hennep kun je als isolatiemateriaal gebruiken in plaats van piepschuim. Ik wilde onderzoeken welke materialen het beste bruikbaar zijn voor renovatie en met welke strategieën je de renovatie-opgave op een zo duurzaam en efficiënt mogelijke wijze kunt uitvoeren. Met als uitgangspunt dat de leefbaarheid voor bewoners toeneemt en de historische integriteit van het gebouw behouden blijft.”

Driedelige toolkit

Dit onderzoek leidde uiteindelijk tot een driedelige toolkit, bestaande uit een handboek met strategieën, catalogus van materialen en een modulair ontwerpsysteem. Jan: “Deze kunnen ontwerpers en bouwers gebruiken bij het maken van keuzes. Het laat ze zien welke opties er zijn en hoe ze deze slim kunnen inzetten. Daarnaast heb ik nog speciaal voor bewoners een eenvoudige gids ontwikkeld met informatie over het belang van isolatie en duurzame opties hiervoor. Het idee hierachter is dat ze zich meer bewust worden van het belang hiervan. Met goede voorlichting plakken ze niet zomaar wat piepschuim op de gevel, maar kijken ze samen met een architect of aannemer naar duurzame ontwerp- en materiaaloplossingen.”

Balans behoeften en materialen

Een van de uitdagingen die Jan tegenkwam, was het vinden van de juiste balans tussen de behoeften van bewoners en de keuze voor de meest duurzame materialen. “Circulaire en biobased materialen zijn weliswaar goed voor het milieu, maar vragen ook veel onderhoud. Niet iedereen heeft tijd of energie om elke paar jaar hout te verven of een beschermende coating aan te brengen. Zeker van oudere bewoners kun je dat niet verwachten. Het alternatief is dat ze het uitbesteden, maar dat kost weer geld. Voor mijn ontwerp heb ik een goede balans gevonden door het zo onderhoudsvriendelijk mogelijk te maken. Maar je zou ook kunnen nadenken over andere oplossingen, zoals subsidies.”

Breed toepasbaar

Misschien wel het mooiste van zijn onderzoek vindt Jan dat zijn ontwerp niet alleen geschikt is voor het woningencomplex in de Grochowska straat, maar ook voor andere gebouwen in Warschau. “Met behulp van een computer vision model heb ik uitgezocht hoeveel bouwwerken er in de stad zijn van een vergelijkbare typering. Uiteindelijk kwam ik uit op zo’n 450 gebouwen waarop mijn ontwerp voor renovatie met circulaire en biobased bouwmaterialen ook kan worden toegepast. Ik heb me nu beperkt tot Warschau, maar deze methode kun je ook doortrekken naar andere steden in Polen of andere landen.”

Ontwerpers, ingenieurs en bouwers van Zawadzki's generatie zijn zich veel meer bewust zijn van het feit dat we op een andere manier moeten gaan bouwen en renoveren

Jan Zawadzki - Ontwerpers, ingenieurs en bouwers van Zawadzki's generatie zijn zich veel meer bewust zijn van het feit dat we op een andere manier moeten gaan bouwen en renoveren

Hoopvol gestemd

Hoewel de bouwsector en regelgeving in Polen volgens Jan nog behoorlijk conservatief zijn als het gaat om materialen, is hij hoopvol gestemd over de toekomst. “Ik zie dat ontwerpers, ingenieurs en bouwers van mijn generatie zich veel meer bewust zijn van het feit dat we op een andere manier moeten gaan bouwen en renoveren. Ook bij de experts, bewoners en leden van de gemeenteraad die ik heb gesproken merkte ik veel enthousiasme over mijn oplossingen. Ik heb ze laten zien dat de gebouwen iets waardevols vertegenwoordigen en dat er een groep jonge mensen is die om dit soort historische bouwwerken geeft. Dat heeft bij hen ook weer een vernieuwde interesse gewekt in deze gebouwen en de renovatiebehoeften. Daar ben ik erg trots op.”

Bron: TU Delft – Beelden: Jan Zawadzki

(*) De Circularity in the Built Environment Graduation Award is een initiatief van de Circular Built Environment Hub van de Faculteit Bouwkunde, TU Delft. De awards erkennen de bijdrage die afstudeerders van de Faculteit Bouwkunde leveren aan de transitie naar een circulair gebouwde omgeving. De jaarlijkse afstudeerprijzen hebben als doel om onderzoek en innovatie op het gebied van circulariteit in de gebouwde omgeving te stimuleren.