Technisch én symbolisch project: renovatie Europees Parlement in de steigers

Van afbraakdebat tot renovatiebesluit

Sinds enkele jaren geldt het Paul-Henri Spaakgebouw – in gebruik sinds de jaren 90 – als technisch verouderd: verouderde technische installaties, tekortkomingen op het vlak van brandveiligheid en beveiliging, en een energieprestatie die niet meer strookt met actuele Europese en nationale normen. Het Europees Parlement onderzocht aanvankelijk ook de optie van volledige sloop en nieuwbouw, maar concludeerde dat dit financieel, ecologisch en symbolisch minder wenselijk was dan een grondige renovatie met maximale hergebruikgraad van de bestaande structuur. Het Bureau van het Europees Parlement keurde op 11 december 2023 formeel de keuze voor renovatie goed, met een investeringsbudget van ongeveer 455 miljoen euro (prijspeil april 2023), gespreid over de periode 2024–2031. De Begrotingscommissie gaf in februari 2024 groen licht voor dit budgettaire kader, waarmee de renovatie verankerd werd in de meerjarenplanning van de instelling.

Programma, planning en politieke context

Het Spaakgebouw blijft na de renovatie alle huidige functies behouden en optimaliseren: de Brusselse plenaire vergaderzaal (hemicycle), commissiezalen, kantoren, pers- en bezoekerszones, aangevuld met nieuwe specifiek ingerichte ruimten voor trilogen. De renovatie moet tegelijk de veiligheid (gevelrobustheid, toegangscontrole, brandcompartimentering) en de technische betrouwbaarheid van het gebouw op lange termijn verzekeren. Volgens de door het Parlement vastgelegde fasering loopt het project vandaag in de fase van voorontwerp en vergunning. In februari 2026 dient het Parlement de bouw- en omgevingsvergunning in bij de Brusselse overheid (Urban); bij gunstige doorlooptijd is de start van de effectieve werken voorzien begin 2027 en de ingebruikname van de vernieuwde hemicycle in 2030, samen met de viering van 200 jaar Belgische onafhankelijkheid – een geladen symboliek voor Brussel als Europese hoofdstad.

Architectuurwedstrijden en ontwerpteams

EUROPARC: winnend competitieontwerp

In 2020 lanceerde het Europees Parlement een beperkte internationale ontwerpopdracht voor de “renewal” van het Spaakgebouw, met als ambities: voorbeeldproject voor circulaire, emissiearme renovatie, versterkte dialoog met de stad en een sterker publiek profiel. Daaruit kwam in 2022 het pan-Europese ontwerpcollectief EUROPARC als laureaat. Dit team verenigt vijf architectenbureaus uit vijf lidstaten: JDSA / Julien De Smedt Architects (Brussel/Kopenhagen), Coldefy (Frankrijk), Carlo Ratti Associati – CRA (Italië), NL Architects (Nederland) en Ensamble Studio (Spanje). EUROPARC werkte in de competitiefase samen met ingenieursbureaus UTIL (België) en Ramboll (Denemarken) voor stabiliteit, duurzaamheid en technieken. Hun voorstel hield vast aan de hoofddraagstructuur, vermijdt dus zware sloop, en introduceert een nieuwe opengewerkte gevel met een dragend rooster, transparante plint en een publiek toegankelijk daktuin – de zogenaamde “green agora”.

Van EUROPARC naar KLARC

Na de wedstrijd stapte het project over naar een klassieke ontwerp- en uitvoeringsketen volgens de procedures van het Parlement. In januari 2025 sloot het Parlement een ontwerpcontract af met een joint venture van architecten en ingenieurs onder de naam KLARC, die de verdere uitwerking van het project verzorgt in nauwe samenwerking met de interne diensten. KLARC is samengesteld uit: KAAN Architects (Nederland, met sterke aanwezigheid in België), LOW Architects (België) en Arcadis (internationaal ingenieurs- en adviesbureau, o.a. voor technieken, duurzaamheid en projectmanagement). Deze joint venture vertaalt de programmatische eisen van het Parlement in een haalbaar ontwerp, bewaakt de integratie van de circulaire ambities en bereidt de vergunningsdossiers en aanbestedingsdocumenten voor. Waar EUROPARC vooral het conceptuele en symbolische kader uittekende, staat KLARC in voor de gedetailleerde architectuur, technische coördinatie en het traject richting uitvoeringsontwerp.

Technische speerpunten en rol van de studiebureaus

Energie en milieu

Een kernopdracht is de forse verbetering van de energetische prestatie en algemene milieu-impact van het Spaakgebouw, in lijn met de eigen klimaatdoelstellingen van het Europees Parlement en met de geldende EU- en nationale regelgeving. Concreet gaat het om een combinatie van verregaande schil-isolatie, performante beglazing, hernieuwbare energie, hoogrendementsinstallaties en slimme exploitatie, met als doel zowel het energieverbruik als de onderhoudskosten substantieel te laten dalen. Ingenieurs als Arcadis, UTIL en Ramboll spelen hierbij een centrale rol: zij dimensioneren HVAC, elektrische en datanetwerken, integreren hernieuwbare bronnen en onderzoeken de lifecycle-impact van materialen en ingrepen. In de projectdocumenten wordt uitdrukkelijk verwezen naar “profound environmental renovation”, waarbij een belangrijk deel van de CO₂‑winst voortkomt uit het behoud van de draagstructuur en de keuze voor demonteerbare, circulaire bouwcomponenten.

Veiligheid, flexibiliteit en exploitatie

Naast energie vormen veiligheid en structurele robuustheid een tweede grote pijler: versterkte gevels en toegangen, geactualiseerde brandcompartimentering, verbeterde vluchtwegen en een betere integratie van beveiligingsconcepten in de architectuur. Tegelijk moet het gebouw flexibeler worden in gebruik, met aanpasbare kantoorlagen, polyvalente vergader- en conferentiezalen en triloge‑ruimtes die snel kunnen worden omgevormd volgens het politieke ritme. De studiebureaus werken daarvoor intensief samen met de interne diensten van het Parlement (DG INLO – Infrastructuur en Logistiek), die het programma aanleveren en de continuïteit van de activiteiten tijdens de werken moeten garanderen. Ook exploitatie- en onderhoudsteams zijn in deze fase al betrokken, om het ontwerp te toetsen op onderhoudsvriendelijkheid, vervangingscycli en digitale monitoring (bv. via gebouwbeheersystemen en sensornetwerken).

Aanbesteding, aannemers en uitvoeringsfase

De uitvoering van de werken wordt via een Europese aanbestedingsprocedure toegewezen, met publicatie van technische specificaties en selectiecriteria op het Europese tenderportaal. In de samenvattende bouwopdracht wordt verwezen naar een “profound environmental renovation of the SPAAK building”, waarbij inschrijvers niet alleen op prijs, maar ook op technische kwaliteit, duurzaamheid, planning en risicobeheersing beoordeeld worden. Naar verwachting zal het gaan om een of meerdere hoofdopdrachten (general contractor of lotenstructuur) voor ruwbouw, gevel, technieken, interieurafwerking en speciale installaties, aangevuld met diverse nevenopdrachten voor bv. beveiliging, audiovisuele systemen en IT‑infrastructuur. De gunningsbeslissing voor de werken is gepland tegen eind 2026, zodat de aannemer(s) begin 2027 effectief kunnen opstarten.

Logistiek en fasering

Tijdens de renovatie moeten de parlementaire activiteiten in Brussel doorlopen, wat de fasering bijzonder complex maakt. Het Parlement voorziet daarom tijdelijke oplossingen, zoals het herverdelen van zittingen over andere gebouwen op de campus en het inrichten van tijdelijke vergader- en persruimtes, terwijl de aannemer onder strikte veiligheids- en toegangsprotocollen werkt. De aannemer zal binnen een strak tijdsvenster werken, met duidelijke mijlpalen rond strippen van de bestaande schil, structurele ingrepen, installatievernieuwing, afbouw en testen/commissioning. Door de zware beveiligingscontext, de drukke stedelijke omgeving en het statuut van het gebouw als parlementair apparaat wordt van de uitvoerder een hoog niveau van logistieke planning, veiligheidsmanagement en stakeholdercommunicatie verwacht.