Erfgoed als hefboom voor ruimtelijke kwaliteit op Voorjaarscongres in Turnhout

“Restanten uit het verleden zitten vol informatie en innovatie die we vaak over het hoofd zien”, klinkt het bij de VRP. “Vlaanderen is altijd al een waterrijk gebied geweest; historische inzichten bieden vandaag concrete handvatten voor waterbeheer, klimaatadaptatie en het herdenken van open ruimte. Erfgoed verbindt bovendien burgers rond een gedeelde geschiedenis én toekomst, en geeft ontwerpers een stevig contextkader bij de herontwikkeling van wijken, sites en landschappen.”

​Ochtendprogramma

Het ochtendprogramma opent met een lezing van Joke Buijs (Stad Antwerpen) over erfgoed als stapsteen voor kwalitatieve omgevingen. Daarna volgen inhoudelijke bouwstenen: een sessie “Voorbij de Ferrariskaart” over bronnen voor historische analyse, een lezing van Hans Druart (OMGEVING) over meervoudige lagen in erfgoedbenadering, en een bijdrage van Ewoud Deschepper (SOLVA) over de vertaalslag van data naar inzicht. Joke Buijs zoomt aansluitend opnieuw in op ruimtelijke planning als instrument om (onbeschermde) erfgoedwaarden te verankeren, gevolgd door een blik achter de schermen van de Turnhoutse erfgoedwerking met schepen Stijn Adriaensens.

​Namiddagsessies

In de namiddag duiken deelnemers via deelsessies dieper in sleutelthema’s. “Erfgoed in transitie” verkent hoe erfgoed een volwaardige plaats krijgt in verduurzaming, hernieuwbare energie en waterbeheer, met onder meer Jephta Dullaart over de Nederlandse Erfgoeddeal, Peggy Totté (Architectuurwijzer) over het productief maken van ruïnes en Karolien Sas (be-MINE) over het project be-NATURE. De sessie “Landschap: ons levend erfgoed” focust op landschapskarakterisatie, de kaart van open en gesloten landschappen en het Geopark Schelde Delta als voorbeeld van grootschalige landschapslezing waarin verleden en toekomst samenkomen.

Restanten uit het verleden zitten vol informatie en innovatie die we vaak over het hoofd zien

Pixabay - Restanten uit het verleden zitten vol informatie en innovatie die we vaak over het hoofd zien

Beleid en praktijk

Andere deelsessies zoomen in op de vertaalslag naar beleid en praktijk. “Tussen bescherming en aanpassing” focust op lokale instrumenten voor een sterk erfgoedbeleid, zowel voor beschermd als niet-beschermd erfgoed. “Werken met gemeenschappen”, met sprekers als Laila De Bruyne (Revive), Stijn Cools (KU Leuven) en Tim Devos (Endeavour), legt de nadruk op lokale kennis, participatie en de sociale waarde van erfgoed in ontwerp- en ontwikkelingsprocessen. “Het financiële plaatje van erfgoed” verkent met Joeri Bal (Heem) en An Eijkelenburg (Stadsmakersfonds) hoe erfgoedzorg betaalbaar blijft in een context van stijgende materiaalkosten, strenger wordende duurzaamheidsnormen en terugtrekkende overheden, en welke nieuwe verdienmodellen zich aandienen.

​Rondleidingen

Turnhout fungeert daarbij als levende casus. Deelnemers kunnen kiezen voor rondleidingen langs het modernistische erfgoed van Sint-Victor en het Clarissenklooster, of voor een bezoek aan het Begijnhof van Turnhout met toelichting bij het masterplan, de beheerstrategie en de duidelijke kaders voor ingrepen en erfpacht. Zo wordt het samenspel tussen visie, juridische instrumenten en concreet beheer tastbaar in het veld.

Leerdoelen

Het congres vertaalt zich ook in heldere leerdoelen. Deelnemers leren ruimtelijke instrumenten inzetten om waardevol niet-beschermd erfgoed een plaats te geven in toekomstige ontwikkelingen, ontdekken relevante bronnen voor lokale analyses en scherpen hun afwegingskaders aan om erfgoed expliciet te positioneren in projecten. Erfgoed wordt gepresenteerd als circulair goed dat mee duurzame antwoorden kan formuleren op nieuwe functies en eisen. Er wordt ingezet op maatwerk, tijd en middelen voor erfgoedonderzoek, en het structureel meenemen van erfgoed vanaf teamsamenstelling en visievorming, in plaats van achteraf bij te sturen.

​Na een koffiepauze in de namiddag licht Pieter-Jan Cierkens (Stad Gent) “De Kuip” toe als voorbeeld van goed opdrachtgeverschap in de praktijk, met aandacht voor de rol van de publieke opdrachtgever in het borgen van erfgoedwaarden. Het slotwoord is in handen van Peter De Wilde, administrateur-generaal van het Agentschap Onroerend Erfgoed, gevolgd door een netwerkreceptie.

​Praktisch

Het Voorjaarscongres Erfgoed vindt plaats op 7 mei 2026 op Campus Blairon – Europeion in Turnhout. Deelnemers worden verwacht vanaf 8u45 (onder voorbehoud). De deelnameprijs bedraagt 195 euro voor VRP-leden, 275 euro voor niet-leden (inclusief Ruimte Focus) en 45 euro voor studenten.

Meer info vindt u op de website van de VRP.